Ali i Nino – „Wschód i Zachód mogą się spotkać tylko w miłości.”

Autor: Tatiana Romańska, 05 maja, 2025r.

Ali i Nino – historia miłości, która łączy światy.

Na promenadzie w nadmorskim Batumi, tuż przy plaży i nieopodal diabelskiego młyna, znajduje się jeden z najbardziej rozpoznawalnych pomników w Gruzji – ruchoma rzeźba Ali i Nino, autorstwa Tamary Kvesitadze. Dwa metalowe szkielety – kobiety i mężczyzny – co kilka minut powoli przesuwają się ku sobie, przenikają jedno przez drugie i oddalają się, symbolizując dramatyczną historię miłości. To nie tylko artystyczna atrakcja turystyczna, ale głęboka alegoria miłości ponad podziałami.

Inspiracją dla powstania pomnika była powieść „Ali i Nino”, napisana przez autora ukrywającego się pod pseudonimem Kurban Said, która poruszyła cały Kaukaz. Książka ukazała się po raz pierwszy w 1937 roku w Wiedniu i szybko zdobyła uznanie jako jedna z najważniejszych opowieści o Kaukazie. Choć tożsamość autora przez lata była tajemnicą, dziś wielu badaczy uważa, że za tym pseudonimem stał Levon (Leo) Nussimbaum, żydowskiego pochodzenia pisarz urodzony w Baku, wychowany w duchu orientalnym, który przyjął islam i fascynował się światem Wschodu.

Akcja powieści rozgrywa się w pierwszych dwóch dekadach XX wieku, głównie w Baku, Tbilisi, Persji i Dagestanie – miejscach na przecięciu kultur i wpływów imperiów: rosyjskiego, perskiego i tureckiego. Ali, arystokrata muzułmański z Azerbejdżanu, zakochuje się w Nino, chrześcijance z gruzińskiej rodziny. Ich związek wystawiony zostaje na próbę przez różnice religijne, odmienne wychowanie, wojnę światową, upadek imperium rosyjskiego i narodziny nowych państw na Kaukazie.

To nie tylko romans, ale polityczna, kulturowa i społeczna kronika epoki – przedstawiająca napięcia między Wschodem a Zachodem, między islamem a chrześcijaństwem, między tradycją a modernizacją.

Rzeźba Ali i Nino została ukończona w 2010 roku i od tego czasu stała się jednym z najczęściej fotografowanych symboli Batumi. Jej ruch – powolny, niemal hipnotyczny – trwa około 10 minut. Każde spotkanie sylwetek kończy się ich przenikaniem i oddaleniem, co interpretuje się jako metaforę krótkotrwałości szczęścia i siły przeznaczenia. Pomnik jest szczególnie efektowny wieczorem, kiedy podświetlenie i gra świateł niewątpliwie podkreślają jego dramatyzm.

Dla Gruzinów pomnik ten to nie tylko odniesienie do znanej powieści, ale symbol otwartości i tolerancji, a także przypomnienie, że miłość – choć czasem tragiczna – może przekraczać wszelkie granice. W pobliżu pomnika często możemy spotkać i posłuchać ulicznych grajków czy całe zespoły, życie tam na pewno toczy się interesująco, a miejsce niewątpliwie jest bardzo magnetyczne.

A kim była Nino?  

Warto przy tej okazji wspomnieć o znaczeniu imienia Nino w kulturze gruzińskiej. To jedno z najczęściej nadawanych imion żeńskich w kraju, a jego popularność nie wynika jedynie z estetyki czy literatury, lecz przede wszystkim z postaci świętej Nino, która w IV wieku przyniosła chrześcijaństwo do Gruzji.

Według tradycji, święta Nino pochodziła z Kapadocji i była spokrewniona z męczennikiem Jerzym. Przybyła do Iberii (starożytna Gruzja) z drewnianym krzyżem splecionym z winnej latorośli i rozpoczęła misję chrystianizacji. Jej działalność nawróciła królową, a następnie króla Miriana III, co zapoczątkowało uczynienie Gruzji jednym z pierwszych krajów chrześcijańskich na świecie (ok. 326 r.).

Do dziś święta Nino uważana jest za jedną z najważniejszych postaci duchowych Gruzji, patronkę narodu, a jej imię kojarzy się z odwagą, cichością i siłą wiary.

Pamiętajmy:

• Pomnik Ali i Nino znajduje się przy nadmorskiej promenadzie Batumi, w pobliżu Wieży Alfabetu i molo.

• Powieść „Ali i Nino” dostępna jest w wielu językach, w tym po polsku – warto po nią sięgnąć przed podróżą do Gruzji.

• Imię Nino nosi wiele Gruzinek – zarówno ze względu na świętą patronkę, jak i na postać z powieści, która stała się symbolem miłości ponad podziałami.

• Historia Ali i Nino inspirowała także inne dzieła – powstał m.in. film (2016) w reżyserii Asifa Kapadii, ze zdjęciami kręconymi w Azerbejdżanie i Gruzji.

Pomnik Ali i Nino w Batumi to nie tylko atrakcja turystyczna, ale artystyczna opowieść o miłości i tożsamości, o przenikaniu się kultur, o nadziei i stracie. Stając przed tymi dwiema postaciami, warto znać historię, którą reprezentują – bo to właśnie takie opowieści sprawiają, że Gruzja zapada w pamięć głębiej niż tylko samymi widokami.

Jeśli kiedyś staniecie przy tym pomniku – pozwólcie sobie na chwilę ciszy.
A wcześniej, zanim wyruszycie do Batumi, sięgnijcie po książkę !
Ali i Nino lepiej niż niejeden przewodnik pomoże Wam zrozumieć ten region – i wspaniałych ludzi, którzy tu żyją.